Bodrum’a 100 km Mesafede Gezilecek Yerler: Karia’nın Kalbi

Serinin ilk iki yazısı bir ısınmaydı. Yarımadadaki 23 durak tatilin omurgasıydı; 50 kilometredeki iki kapı ise anakaraya ilk adım. Şimdi daire 100 kilometreye çıkıyor ve manzara tamamen değişiyor: listeye yedi yeni durak giriyor ve bunların hiçbiri “bir koy daha” değil.

Çünkü bu halka, Bodrum’un turistik yüzünün arkasındaki asıl coğrafyayı açıyor: Karia. Halikarnassos’u başkent yapan Mausolos’un ülkesi. Ve Karia’nın kalbi sahilde değil, iç kesimde — Milas ekseninde. Zeytinliklerin arasında on altı sütunu hâlâ dimdik ayakta duran bir tapınak, çam ormanına gizlenmiş kutsal bir dağ, bir beyliğin kaya platosundaki başkenti ve bir zamanlar deniz körfeziyken göle dönüşmüş bir su var burada.

Bu halkayı bir günde bitiremezsiniz. Ama iki iyi planlanmış günle, Bodrum’a gelen misafirlerin yüzde doksanının hiç görmediği bir bölgeyi görürsünüz.

Zeytinliklerin arasındaki tapınak: Euromos

Milas–Söke karayolunda gidiyorsunuz. Yol sıradan, iki yanı zeytin ağacı. Ve sonra, hiçbir uyarı olmadan, sağınızda on altı sütun beliriyor.

Euromos’un Zeus Lepsynos Tapınağı, Türkiye’nin ayakta kalabilmiş en etkileyici antik tapınaklarından biri. MS 2. yüzyılda, imparator Hadrianus döneminde Korinth düzeninde inşa edildi. Sütunların bazılarının üzerinde, yapımına bağış yapan kişilerin adlarını taşıyan yazıtlar okunabiliyor — iki bin yıl önce birileri bu tapınağa para verdi ve adının yazılmasını istedi; adı hâlâ orada.

Ama en güzel ayrıntı şu: tapınak hiçbir zaman tamamlanmadı. Bunu, kimi sütunların yivsiz bırakılmış olmasından anlıyoruz. Yivli ve yivsiz sütunlar yan yana duruyor — antik bir şantiyenin yarıda kesilmiş hâli, iki bin yıldır öylece bekliyor. Sabahın erken saatlerinde ya da gün batımına yakın, ışık sütunların arasından süzülürken ve zeytin yaprakları gümüşe dönerken gidin. Ücretli; Müzekart geçerli.

Karia’nın kutsal dağı: Labranda

Milas’ın kuzeyinde, ovadan yükselen dağların çam ormanlarına gizlenmiş Labranda, antik Karia’nın en kutsal tapınağıydı — ve muhtemelen bu listenin en az ziyaret edilen, en çok hak eden durağı.

Zeus Labraundos’a adanmış bu dağ kutsal alanı, ovadaki Mylasa (bugünkü Milas) kentine kutsal bir yolla bağlıydı. Şölen günlerinde rahipler ve halk bu taş döşeli yol boyunca yukarıya, tapınağa doğru tören alayları düzenlerdi. Zeus burada özgün bir biçimde tasvir edilirdi: tek elinde çift ağızlı balta — Yunanca labrys. Kutsal alanın adı da bu baltadan geliyor.

Dik yamaca oyulmuş teraslar üzerinde tapınak, kutsal pınar yapısı, rahiplerin ziyafet verdiği “andron” adı verilen büyük salonlar ve kayalara oyulmuş anıt mezarlar sıralanıyor. MÖ 4. yüzyılda Karia satrapları — yani Mozole’yi yaptıran hanedan — burayı görkemli biçimde donattı. Yani Bodrum’daki Mozole ile bu dağdaki taşlar aynı ailenin eseri.

Otele 85 kilometre ama araçla yaklaşık 90 dakika: son bölüm dağ yolu. Giriş ücretsiz. Çam gölgesi, dağ sessizliği ve neredeyse hiç kimse. Bu listede huzur arıyorsanız cevap burası.

Bir beyliğin başkenti: Beçin Kalesi

Milas’ın güneyinde, ovadan yaklaşık iki yüz metre yükselen sarp bir kaya platosu var. Beçin, konumu sayesinde yüzyıllarca stratejik bir merkez oldu; 14. yüzyılda Menteşe Beyliği’nin başkenti hâline geldi. Plato üzerinde medrese, hamam, cami, kervansaray ve türbelerden oluşan zengin bir yerleşim kuruldu.

Bugün Bizans döneminden kalan ve beylik döneminde onarılan kalenin surları içinde dolaşabiliyor, burçlardan Milas ovasının ve zeytinliklerin panoramasını görebiliyorsunuz. Kalenin dışındaki ören yerinde Ahmed Gazi Medresesi (14. yy), Orhan Camii, Bey Hamamı ve kaya mezarları var.

UNESCO: burada da net olalım

Beçin, 2012’de UNESCO’nun Geçici Listesi’ne önerildi. İlk yazıda Bodrum Kalesi için söylediğimizi burada da tekrarlayalım: geçici liste bir aday listesidir, Dünya Mirası ilanı değildir. Beçin bir UNESCO Dünya Mirası alanı değildir. Bunu doğru bilmek, yerin değerini azaltmıyor — sadece dürüst oluyor.

Ücretli ören yeri; Müzekart geçerli. Plato gölgesiz, yazın öğle sıcağında zorlu.

Yunusun sırtındaki kent: Iasos

Güllük Körfezi’nin kuzeyinde, bugün Kıyıkışlacık köyünün kucakladığı bir yarımada üzerinde kurulmuş Iasos, Karia’nın en özgün liman kentlerinden biriydi. Denizle o kadar iç içeydi ki ekonomisi balıkçılığa dayanıyordu; antik kaynaklar Iasos balığının ününü ve buradaki bereketli av alanlarını anlatır. Bu deniz kültürü kentin sikkelerine bile yansımış: bir yunusun sırtındaki figür.

Yarımadanın üzerinde antik tiyatro, agora, bouleuterion ve Roma dönemi yapı kalıntıları çam ağaçları ile körfez manzarası arasında dağılmış durumda. Kıyıya inen sur duvarları, kentin hem karadan hem denizden nasıl korunduğunu gösteriyor; liman yapılarının bir kısmı bugün suyun altında.

Ve işte serinin ana motifi yine karşımızda. İkinci yazıda Bargylia’yı anlatmıştık: denizin terk ettiği liman kenti, aynı Güllük Körfezi’nde. Iasos’ta ise tam tersi — liman suyun altında. Aynı körfezin iki kentinde iki farklı son. Ücretli; Müzekart geçerli.

Bafa: körfezken göl olan su

İkinci yazıda bir söz vermiştik: “deniz durmuyor” hikâyesinin doruk noktası bu halkada. İşte burası.

Bafa Gölü, jeolojik zaman içinde Büyük Menderes Nehri’nin taşıdığı alüvyonların Ege’ye açılan eski körfezin ağzını kapatmasıyla oluştu. Yani bugün göl kıyısında durduğunuz yer, binlerce yıl önce açık denizdi. Bu tek cümle, çevredeki her şeyi açıklıyor: bu yüzden buradaki antik kentler bir zamanlar birer liman kentiydi ve bu yüzden bugün hiçbiri denize bakmıyor.

Gölün doğu kıyısını, çıplak granit kayalarıyla masalsı bir siluet çizen Beşparmak — antik adıyla Latmos — Dağları çevreliyor. Kıyıdaki Kapıkırı köyünde, antik Herakleia’nın kalıntıları evlerin ve zeytinliklerin arasına sokulmuş: Athena Tapınağı’nın suya bakan kalıntıları, sur duvarları, bouleuterion ve göle uzanan yarımadadaki kaya mezarları. Burada arkeolojik alan ile köy iç içe; bir bahçe duvarı iki bin yıllık olabiliyor.

Giriş ücretsiz. Otele 95 kilometre. Gün batımını burada geçirin — granit kayaların rengi değişirken göl aynaya dönüyor.

Sedir Adası: dokunmayacağınız kum

Gökova Körfezi’ndeki Sedir Adası hem bir antik kent hem bir doğa mucizesi. Ada, üzerinde kurulu antik Kedrai kentinin tiyatrosu, tapınak ve sur kalıntılarıyla kaplı. Ama ünü, Kleopatra Plajı’nın oval, bembeyaz ve şaşırtıcı derecede iri taneli kumundan geliyor.

Efsaneye göre bu kum, Romalı komutan Antonius’un sevgilisi Kleopatra için Kuzey Afrika’dan gemilerle taşındı. Hikâye güzel; gerçek biraz farklı. Bilimsel incelemeler kumun jeolojik olarak bölgeye özgü olduğunu gösteriyor — yani Afrika’dan gelmedi. Ama tanelerinin yapısı dünyada gerçekten çok az yerde rastlanan cinsten; efsane olmasa da olağanüstü.

Buradaki kural şaka değil

Bu benzersizliği korumak için plaj sıkı koruma altında: kuma ayakla basmak, havlu sermek ya da kum tanesi almak yasak. Yüzmek için ahşap platformlar var. Bu kural turistik bir kapris değil — kumun yenilenmesi mümkün değil ve ayakkabı tabanında taşınan her tane geri gelmiyor. Ücretli ören yeri; Müzekart geçerli.

Üç antik kent, bir gün: Priene, Milet, Didim

100 kilometrelik halkaya giren son durak aslında tek bir yer değil, bir rota: Büyük Menderes deltası çevresinde uzanan üç büyük İon kenti, antik çağda “Kutsal Yol” ile birbirine bağlıydı ve bugün tek bir günde gezilebiliyor.

• Priene — Mykale Dağı’nın yamaçlarına kurulmuş, kusursuz ızgara planıyla ünlü İon kenti; en görkemli yapısı, yapımına Büyük İskender’in katkıda bulunduğu Athena Tapınağı.
• Milet — antik dünyanın en önemli liman ve bilim merkezlerinden biri: “felsefenin babası” sayılan Thales ve Anaximandros bu topraklarda yetişti. Kentin 15.000 kişilik görkemli tiyatrosu hâlâ ayakta.
• Didim (Didyma) — Delphi’den sonra antik dünyanın en ünlü kehanet merkezi; devasa Apollon Tapınağı’nın yarım kalmış görkemi bugün de büyülüyor.

Bu rotayı ayrı bir durak olarak veriyoruz çünkü “bir günde üç kent” kendi başına bir deneyim — ve bir uyarı: yorucu. Otele 100 kilometre ama araçla yaklaşık iki saat, üstüne üç ören yeri. Sabah erken çıkın.

Not: Priene ve Didim’i ayrı ayrı, kendi mesafelerinde (120 ve 110 km) serinin dördüncü yazısında tek tek ele alıyoruz. Burada onları bir günlük rota olarak görüyorsunuz; orada kent kent, hikâye hikâye.

Antik Kent · Otele 55 km

Iasos Antik Kenti

Güllük Körfezi kıyısında, bir zamanlar balıkçılığıyla ünlü Karia liman kenti; deniz ile iç içe agora, tiyatro ve sur kalıntıları.

Detaylar →

Antik Kent · Otele 65 km

Euromos & Zeus Tapınağı

Zeytinlikler arasında yükselen, Anadolu’nun en iyi korunmuş antik tapınaklarından biri; ayakta duran on altı sütunuyla büyüleyici.

Detaylar →

Tarihi Yapı · Otele 70 km

Beçin Kalesi

Milas ovasına tepeden bakan kayalık platoda, Menteşe Beyliği’nin başkentine ev sahipliği yapmış kale ve ören yeri.

Detaylar →

Antik Kent · Otele 85 km

Labranda (Labraunda)

Beşparmak Dağları’nın çam ormanlarında, Karia’nın kutsal dağ tapınağı; teraslar, anıt mezarlar ve kutsal pınarıyla eşsiz bir sükûnet.

Detaylar →

Doğal Park · Otele 95 km

Bafa Gölü & Herakleia

Bir zamanlar deniz körfeziyken göle dönüşen sular, Beşparmak Dağları’nın eteğinde Herakleia’nın antik kalıntılarıyla buluşuyor.

Detaylar →

Plaj / Koy · Otele 100 km

Sedir Adası (Kleopatra Plajı)

Gökova Körfezi’nde, efsaneye göre Kleopatra için taşınan eşsiz kumu ve antik Kedrai kalıntılarıyla korunan bir ada.

Detaylar →

Antik Kent · Otele 100 km

Priene · Milet · Didim (Üç Antik Kent)

Bir günde üç büyük İon kenti: kusursuz ızgara planlı Priene, felsefenin doğduğu Milet ve kehanet merkezi Didim — antik dünyanın klasik rotası.

Detaylar →

Bu halkayı nasıl planlamalı?

• İki gün ayırın. Gün 1 (Milas ekseni): Euromos → Beçin → Labranda. Gün 2: Bafa Gölü & Herakleia, ya da Üç Antik Kent rotası.
• Iasos’u Bargylia ile birleştirin. İkisi de Güllük Körfezi’nde ve aynı hikâyenin iki yüzü; birlikte çok daha anlamlılar.
• Sedir Adası tekne işi. Gökova’dan kalkan turlarla gidilir ve mavi tur programınızda olabilir.
• Müzekart işe yarıyor. Iasos, Euromos, Beçin ve Sedir ücretli ve Müzekart geçerli. Labranda ile Bafa ücretsiz.
• Mesafe yanıltıcı. Labranda 85 km ama 90 dakika; Üç Antik Kent 100 km ama iki saat. Dağ ve delta yolları düz çizgiye uymuyor.
• Gölge yok. Euromos, Beçin, Iasos ve Herakleia açık alan. Şapka, su, kapalı ayakkabı.

Sonraki halka

Serinin dördüncü yazısında daire 150 kilometreye çıkıyor ve Karia’dan İonia’ya geçiyoruz: ızgara planlı Priene, kehanet merkezi Didyma, bir “Sakin Şehir” olan Akyaka ve berrak Azmak Nehri, çakıl koylarıyla Dilek Yarımadası Milli Parkı — ve hepsinden önemlisi Alinda: Büyük İskender’i evlat edinip Halikarnassos’u geri alan Kraliçe Ada’nın kenti. Yani hikâye Bodrum’a geri dönüyor.

Önceki halkalar: 25 durak, iki yazı

Bu seri kümülatif — 100 kilometrelik halka yarımadayı ve 50 kilometrelik geçişi de kapsıyor. Onları burada tekrar anlatmıyoruz; birinci ve ikinci yazıda ayrıntısıyla var. Hızlı hatırlatma:

• Zeki Müren Sanat Müzesi — Otele 0.4 km
• Bodrum Marina — Otele 0.6 km
• Bodrum Kalesi — Otele 0.7 km
• Bodrum Antik Tiyatrosu — Otele 1.2 km
• Halikarnas Mozolesi — Otele 1.3 km
• Myndos Kapısı — Otele 1.5 km
• Bodrum Yel Değirmenleri — Otele 1.5 km
• Gümbet Plajı — Otele 2.5 km
• Pedasa Antik Kenti — Otele 5 km
• Karaada (Kara Ada) — Otele 6 km
• Torba Koyu — Otele 8 km
• Akvaryum Koyu (Bitez) — Otele 9 km
• Leleg Yolu — Otele 10 km
• Camel Beach (Kargı Koyu) — Otele 15 km
• Cennet Koyu (Göltürkbükü) — Otele 18 km
• Dilek Mağarası (Bağla) — Otele 18 km
• Yalıkavak & Sandıma Köyü — Otele 18 km
• Turgutreis — Gün Batımı — Otele 20 km
• Kadıkalesi — Otele 22 km
• Orak Adası — Otele 22 km
• Myndos Antik Kenti (Gümüşlük) — Otele 24 km
• Aspat (Strobilos) — Otele 25 km
• Gümüşlük & Tavşan Adası — Otele 25 km
• Mazı & Kisebükü — Otele 45 km
• Bargylia & Boğaziçi Tuzla — Otele 50 km