Laodikeia Antik Kenti: Suyun ve Servetin Kenti

Denizli'ye gelenlerin neredeyse tamamı Pamukkale'nin bembeyaz travertenlerine gider. Onlardan yalnızca 10 kilometre güneyde, aynı ovanın üzerinde, çok daha az kalabalık ama en az onun kadar iddialı bir kent uzanır: Laodikeia. Ve Laodikeia'yı gezdiğinizde fark edersiniz ki bu kent, aslında Pamukkale'nin bembeyaz suyunun neden bu kadar önemli olduğunu anlatan hikâyenin diğer yarısıdır.

Bir kraliçenin adını taşıyan kent

Laodikeia, MÖ 3. yüzyılın ortalarında (yaklaşık MÖ 263–261) Seleukos kralı II. Antiokhos Theos tarafından, eşi Laodike'nin adına kurulmuştur. Yerleşimin daha eski adları Diospolis ve Rhoas'tır. Kent, Lykos (Çürüksu) Vadisi'nde, Asopos ve Kapros derelerinin arasındaki bir tepe üzerinde yükselir — bu yüzden tam adı "Lykos üzerindeki Laodikeia"dır (Laodicea ad Lycum).

Konum tesadüf değildi: Laodikeia, Ege kıyısını iç Anadolu'ya bağlayan büyük ticaret yolunun tam üzerindeydi. Roma döneminde kent, kendisiyle birlikte 24 kenti kapsayan bir conventusun (yargı bölgesi) merkezi hâline geldi. Zenginliğinin kaynağı büyük ölçüde dokumacılıktı; özellikle bölgeye özgü siyah yünlü kumaşlarıyla ün yapmıştı.

Kendi parasıyla ayağa kalkan kent

Laodikeia'nın karakterini en iyi anlatan an, MS 60 yılındaki büyük depremdir. Nero döneminde yaşanan bu deprem kenti yerle bir etti. Roma'nın böyle durumlarda imparatorluk yardımı göndermesi olağandı — Laodikeialılar bu yardımı reddettiler ve kenti tümüyle kendi kaynaklarıyla yeniden inşa ettiler. Bugün gezdiğiniz görkemli yapıların çoğu, işte o yeniden inşanın ürünüdür. Yeni Ahit'in Vahiy kitabında Laodikeia'nın "zenginim, hiçbir şeye ihtiyacım yok" diyen bir kent olarak eleştirilmesi de bu özgüvenle doğrudan ilgilidir.

Suyla kurulmuş, suyla bitmiş bir ilişki

Laodikeia'nın en etkileyici tarafı belki de tapınakları değil, su sistemidir. Kentin suyu kilometrelerce uzaktan getiriliyordu ve arada vadiler vardı. Antik mühendisler bunu ters sifon prensibiyle çözdüler: su, vadiye iner ve karşı yamaçta basınçla yeniden yükselirdi. Bu, boruların içindeki basıncın çok yüksek olması demektir — bu yüzden borular kurşun değil, kalın traverten künklerden yapılmıştı. Bugün ören yerinde bu künkleri görebilirsiniz ve çoğunun içi kireç tabakasıyla neredeyse tıkanmıştır. Pamukkale'yi bembeyaz yapan kireç, aynı zamanda Laodikeia'nın su borularını da tıkayan kireçti. Kent ile manzara, aynı kimyanın iki yüzüdür.

Öne çıkan yapılar

• Suriye Caddesi: Kentin ana ekseni. Toplam uzunluğu yaklaşık 900 metredir; 2007'de yaklaşık 400 metrelik bölümü, iki yanındaki dükkân cepheleri ve sütunlu galerileriyle birlikte tümüyle açığa çıkarılmıştır. Cadde boyunca yürümek, kentin ölçeğini anlamanın en hızlı yoludur.
• İki tiyatro: Laodikeia'nın batı ve kuzey (Kuzey/Grek) olmak üzere iki büyük tiyatrosu vardır — Anadolu'da tek kentte iki tiyatronun bu ölçekte korunması sıra dışıdır. (Kapasiteleri konusunda kaynaklar farklı rakamlar verir; ikisi de "büyük" sınıfındadır.)
• Stadyum: MS 79'da yapılmıştır ve Anadolu'nun en büyük stadyumlarından biridir; yaklaşık 285 × 70 metre ölçülerindedir.
• Laodikeia Kilisesi: Kentin son yılların en çok konuşulan buluntusu. 2010 yılındaki kazılarda ortaya çıkarılan bu erken dönem kilisesi, üzerine kurulan modern koruma çatısı sayesinde bugün taban mozaikleri ve vaftiz havuzuyla birlikte gezilebiliyor. Laodikeia, Vahiy kitabında sayılan Yedi Kilise'den biridir; bu yönüyle kent, Hristiyanlık tarihi açısından da birinci derecede öneme sahiptir.
• Ayrıca agora, nymphaeum (anıtsal çeşme), hamam–gymnasion kompleksi ve tapınaklar.

Sonu ve yeniden keşfi

Laodikeia'nın uzun düşüşü de depremlerle geldi; Bizans döneminde kent küçüldü, 1119'da Bizans denetimine geçti, 1161'de Selçuklular tarafından yağmalandı ve nüfusunun büyük bölümü esir alındı. Sonrasında terk edildi ve yüzyıllarca ovada sessizce yattı. Sistemli kazılar 2003 yılında Prof. Dr. Celal Şimşek başkanlığında (Pamukkale Üniversitesi) başladı ve o tarihten bu yana yoğun kazı ve restorasyon çalışmalarıyla kent adım adım ayağa kaldırılıyor. Laodikeia'yı bugün gezilebilir kılan şey, büyük ölçüde son yirmi yılın emeğidir.

UNESCO'daki yeri: aday, henüz Dünya Mirası değil

Karıştırılmaması gereken bir nokta: Laodikeia UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde değildir. (Komşusu Hierapolis–Pamukkale listededir; Laodikeia ile karıştırılmasının bir nedeni de budur.) Laodikeia, 2013 yılında Türkiye tarafından UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne 5823 referans numarasıyla kaydedilmiş, yani resmî bir aday olarak beyan edilmiştir. Geçici liste tescil değil, adaylığın ilk basamağıdır.

Ziyaret pratiği

• Süre: 2–3 saat. Kent geniştir ve yapılar arası mesafeler yürünerek katedilir; acele bir gezi kenti haksız yere küçültür.
• En iyi saat: Sabah erken veya geç ikindi. Laodikeia açık bir plato üzerindedir; yazın öğle güneşi ağırdır ve gölge azdır.
• Saatler ve ücret: Ören yeri genellikle yaz döneminde akşama kadar, kışın daha erken kapanır; Müzekart geçerlidir. Güncel saat ve ücretler için Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın resmî sayfasını kontrol edin.
• Yanınıza alın: Su, şapka, rahat ayakkabı.
• İpucu: Laodikeia'yı Pamukkale'den önce gezin. Su sistemini ve künkleri gördükten sonra travertenlere bakmak, o manzarayı tamamen başka bir şeye dönüştürür.

Bodrum'dan Laodikeia'ya nasıl gidilir?

Artemis Bodrum'dan Laodikeia yaklaşık 290 km uzaklıktadır; araçla ortalama 3,5–4 saat sürer. Rota Bodrum – Milas – Aydın – Denizli hattını izler; Denizli'den sonra Pamukkale yönünde ilerleyip Laodikeia tabelalarını takip edersiniz. Bu mesafe, dürüst olmak gerekirse günübirlik için uzun bir yoldur. Bölgeyi hakkıyla görmek isteyenlere Denizli'de bir gece konaklamayı ve ertesi gün Laodikeia + Hierapolis–Pamukkale ikilisini birlikte gezmeyi öneririz.

Yakında başka ne var?

Laodikeia'nın yalnızca 10 km kuzeyinde Hierapolis–Pamukkale (bu ikisi gerçekten aynı günde gezilir), yaklaşık 17 km doğusunda Kolossai, biraz daha uzakta ise Tripolis antik kenti bulunur. Aynı vadi, aynı ticaret yolu, aynı su.

Konum, mesafe ve ulaşım detayları için Laodikeia Antik Kenti destinasyon sayfamıza göz atabilirsiniz. Denizli rotanızı planlarken resepsiyonumuz size yardımcı olabilir.