Stratonikeia Antik Kenti

Antik Kent

"Gladyatörler Şehri": Eskihisar köyünün içine karışmış, Helenistik mermerden Osmanlı hamamına kadar katman katman uzanan devasa antik kent.

Yatağan’ın yaklaşık yedi kilometre batısında, Eskihisar’da, antik bir kentin içine kurulmuş bir köye giriyorsunuz — ya da bir köyün içine dağılmış antik kente. Stratonikeia’da Helenistik mermer, Roma caddesi, Osmanlı hamamı ve kerpiç köy evi yan yana duruyor; Anadolu’da bu kadar çok tarih katmanını aynı bakışta toplayan başka bir yer neredeyse yok.

Kent, MÖ 3. yüzyılda Seleukos kralı I. Antiokhos tarafından, karısı Stratonike’nin adıyla ve daha eski bir Karia yerleşmesinin (Idrias) üzerine kuruldu. Strabon, kentin çok güzel yapılarla donatıldığını yazar; bugün ayakta olanlar bu övgüyü doğruluyor. Dış duvarına Diocletianus’un ünlü fiyat fermanının kazındığı bouleuterion, on bin kişilik tiyatro, sütunlu cadde ve anıtsal kuzey şehir kapısı, hamamlar, agora ve klasik dünyanın bilinen en büyük gymnasium’u — yaklaşık 105 x 267 metre — burada. Kente "Gladyatörler Şehri" adını kazandıran şey ise bir gladyatör okulunun varlığı ve gladyatör betimli yazıtlardır.

Modern hikâyesi de en az antik olanı kadar çarpıcı. 1950’lerin ortasındaki depremde Eskihisar’ın evleri, çarşısı, camisi ve hamamı büyük ölçüde kullanılmaz hâle geldi; köy 1957’de yaklaşık iki kilometre öteye taşındı. Ardından Yatağan termik santralini besleyen linyit havzası köyün geri kalanını da boşalttı — bugün gezdiğiniz sessizlik biraz da bundan. 1977’de Prof. Dr. Yusuf Boysal’la başlayan kazılar, 2008’den bu yana Pamukkale Üniversitesi’nden Prof. Dr. Bilal Söğüt başkanlığında sürüyor ve şehir kapısı gibi yapılar yeniden ayağa kaldırılıyor. Kent 2015’ten bu yana UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde: resmî aday, kesin liste değil. Bodrum’dan Milas üzerinden çıkıp Beçin ya da Euromos ile aynı güne bağlanabilir.